Doku Hasarı ve Onarımı

Vücutta zamanla dokularda zedelenmeler ve yıpranmalar ortaya çıkıyor. Zedelenen dokularda ortaya çıkan enflamatuar yanıt neticesinde onarım mekanizmaları tetikleniyor. Vücudun onarım yeteneği, zedelenen yapıların normal fonksiyonel hale gelmesinde çok etkindir. Zedelenen kısımların yenilenerek normale dönmesine rejenerasyon diyoruz. Eğer hasara uğrayan dokunun tamamen yenilenme gücü yoksa veya ağır zedelenme olmuş ise onarım bağ doku yani fibröz doku zemininde oluşur ve istenmeyen durum olan Skar dokusu ( deride kalın iz bırakan nedbe ) şeklinde iyileşir. Dokularda uzun süren aşırı iltihabi reaksiyon (enflamasyon) veya kanlanma yetersizliği sonucu oluşan kollajen depolanmasına Fibrozis diyoruz.

Peki bir doku hasara uğradığında onarım nasıl gerçekleşiyor. Onarımda belli hücreler hem aktive olur hemde çoğalırlar. Bunlar endotel hücreleri (damarda..), trombositler, lokositler, fibroblastlar ve stem cellerdir. Bu hücrelerin çoğalması büyüme faktörü denilen proteinler tarafından yönetilir.

Dokuların çoğalma kapasiteleri seviyesi o dokunun onarımında en belirleyici faktördür.Dokular; Labil (sürekli çoğalan ve bölünen), Stabil (Az çoğalan) ve Unstabil (Çoğalmayan) şeklinde 3 gruptur. Labil: Kemik iliği, Sindirim kanal epiteli ve Deri Stabil: Karaciğer, Böbrek, Pankreas, Adrenlal, Troid, Akciğer, Endotel, Fibroblast, Düz kas hücreleri Unstabil Kalıcı: Kalp ve Kas hücreleri, Nöronlar (Buralarda oluşan zedelenmeler geri dönüşsüz olup skarla sonuçlanırlar)

Dokularda oluşan hasarlanmaların onarımında yönetici moleküller trombositlerdir.

Peki vücutta bulunan trombositlerin görevleri nelerdir ?

  1. Kan pıhtılaşmasında
  2. Hücrelerin büyüme ve çoğalmasında
  3. Hasarlı dokuların onarımında
  4. İyileşme sürecini tetikleyen büyüme faktörlerinin tetiklenmesinde
  5. Kök hücrelerin onarıma katılma aktivasyonunda görevlidirler.

Herbir trombositin içinde 1500 den fazla büyüme faktörü ve stokin bulunur. Trombositler aktive olduklarında koagülasyon faktörleri, büyüme faktörleri, sitokin, kemokin ve integrin moleküllerini salarlar. Bu büyüme faktörlerinin salınmadan önce aktive olması gerekmektedir. Trombosit kaynaklı büyüme faktörleri(TKBF)’nin fibroblastlar ve kas hücreleri gibi mezenşimal hücreler için potent bir mitojen olduğu gösterilmiştir. Bazı büyüme faktöleri şunlardır:

İnsulin Benzeri Büyüme Faktörü; yara iyileşmesinin tüm evrelerinde, özellikle de inflamatuar ve proliferatif evrelerde önemli bir medyatördür. Primer rolü doku hasarının olduğu yerde fibroblast proliferasyonu ve diğer hücrelerin migrasyonunu stimule etmek, kollajen ve ECM üretimini artırmaktır.

Transforme edici büyüme faktörü(TEBF-β); diğer büyüme faktörlerinin varlığında yara iyileşmesinin tüm evrelerinde aktif olup; hücre büyümesini, undiferansiye mezenşimal hücrelerin proliferasyonunu ve ECM üretimini uyarır. Diğer BF’lerinin endotelyal kemotaksis

ve anjiogenez etkilerini destekler, makrofaj ve lenfosit çoğalmasını inhibe eder. Fibroblast Büyüme Faktörü; hücre proliferasyonu vemigrasyonunda rol alır.Endotelyal hücre proliferasyonu ve bu hücrelerin tüp benzeri yapı şeklinde fiziksel organizasyonunu uyarır.

Granülasyon dokusu oluşumunda fibroblastların proliferasyonunu stimule eder. Epidermal Büyüme Faktörü, başlıca fibroblastlar ve epitelyal hücreler olmak üzere birçok hücre tipinde mitojenik etki ile proliferasyonu uyarıcı role sahiptir. Keratinosit büyüme faktörü; Deri yaralarının iyileşmesinde keratinositlerin proliferasyon ve migrasyonunu başlatır.